Aktualizacja merytoryczna: 2 października 2026 r. Tekst uwzględnia aktualne zasady Prawa restrukturyzacyjnego, w tym zmiany obowiązujące od 23 sierpnia 2025 r.
Tak — osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą może skorzystać z restrukturyzacji. Warunkiem jest niewypłacalność albo realne zagrożenie niewypłacalnością oraz istnienie planu, z którego wynika, że działalność będzie w stanie regulować bieżące zobowiązania i wykonać układ z wierzycielami.
W JDG restrukturyzacji nie przechodzi odrębna od właściciela „firma”. Dłużnikiem jest sam przedsiębiorca — osoba fizyczna prowadząca działalność. Dlatego przed rozpoczęciem postępowania trzeba przeanalizować nie tylko faktury i kredyty firmowe, lecz także cały majątek właściciela, zabezpieczenia, poręczenia, zobowiązania prywatne oraz sytuację małżeńską.
Jeżeli chcesz najpierw ocenić, czy formalne postępowanie ma w Twojej sytuacji ekonomiczny sens, sprawdź, na czym polega analiza przedrestrukturyzacyjna.
Z tego artykułu dowiesz się:
- kiedy JDG może skorzystać z restrukturyzacji,
- dlaczego restrukturyzacja jednoosobowej firmy różni się od restrukturyzacji spółki,
- jakie zobowiązania mogą zostać objęte układem,
- jak traktowane są zaległości wobec ZUS i urzędu skarbowego,
- który z czterech rodzajów postępowań może pasować do sytuacji JDG,
- jak przebiega proces krok po kroku i jakie dokumenty trzeba przygotować,
- kiedy powstaje ochrona przed egzekucją,
- ile może trwać i od czego zależy koszt restrukturyzacji.
Czy jednoosobowa działalność gospodarcza może przejść restrukturyzację?
Tak. Właściciel JDG ma zdolność restrukturyzacyjną jako przedsiębiorca. Prawo restrukturyzacyjne może być stosowane wobec dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością. Samo posiadanie zaległości nie przesądza jednak, że formalne postępowanie będzie najlepszym rozwiązaniem.
Restrukturyzacja ma służyć uniknięciu upadłości przez zawarcie i wykonanie układu z wierzycielami. W praktyce oznacza to konieczność odpowiedzi na trzy pytania:
- Czy przedsiębiorca ma problem wymagający formalnego postępowania?
- Czy działalność po zmianach może generować dodatnie przepływy pieniężne?
- Czy proponowane warunki spłaty będą wykonalne i możliwe do zaakceptowania przez wierzycieli?
Najważniejsze: restrukturyzacja nie polega wyłącznie na rozłożeniu starych długów na raty. Firma musi jednocześnie finansować bieżącą działalność i terminowo płacić zobowiązania, które nie są objęte układem.
Jeżeli nie wiesz, czy opóźnienia oznaczają już niewypłacalność, zacznij od artykułu: kiedy przedsiębiorca staje się niewypłacalny.
Dlaczego restrukturyzacja JDG różni się od restrukturyzacji spółki?
Jednoosobowa działalność gospodarcza nie jest odrębną osobą prawną. Nazwa firmy, NIP, rachunek firmowy i wpis w CEIDG identyfikują działalność, ale nie tworzą bariery między przedsiębiorstwem a jego właścicielem. W postępowaniu dłużnikiem jest osoba fizyczna prowadząca JDG.
| Obszar | JDG | Spółka z o.o. |
|---|---|---|
| Kto jest dłużnikiem? | Osoba fizyczna prowadząca działalność | Spółka jako odrębny podmiot |
| Jaki majątek analizujemy? | Majątek związany z działalnością oraz pozostały majątek przedsiębiorcy | Przede wszystkim majątek należący do spółki |
| Co z długami prywatnymi? | Mogą mieć znaczenie, ponieważ dłużnikiem jest ta sama osoba fizyczna | Co do zasady nie są długami spółki |
| Sytuacja małżonka | Może wymagać analizy ustroju majątkowego, zgód i źródła zobowiązań | Nie wynika automatycznie z samego udziału małżonka w spółce |
To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. W dokumentach nie można ograniczyć się do majątku „firmowego”, a propozycji układowych nie należy budować bez sprawdzenia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, zastawem, przewłaszczeniem, poręczeniem lub wekslem.
Kiedy restrukturyzacja JDG ma sens?
Restrukturyzacja ma największy sens wtedy, gdy podstawowa działalność nadal może zarabiać, ale nagromadzone zadłużenie, utrata płynności albo egzekucje uniemożliwiają jej normalne funkcjonowanie. Im wcześniej przedsiębiorca policzy problem, tym więcej pozostaje możliwych wariantów działania.
| Sygnał | Co może oznaczać? | Co sprawdzić? |
|---|---|---|
| Stałe opóźnienia w płatnościach | Problem przestaje być przejściowym brakiem gotówki | Wiek zobowiązań, saldo przeterminowane i prognozę przepływów |
| Raty i zajęcia blokują działalność | Firma nie ma środków na zakup towaru, paliwa, wynagrodzenia lub podatki | Które zobowiązania i składniki majątku są objęte egzekucją |
| Rosną zaległości wobec ZUS lub urzędu skarbowego | Bieżący model nie finansuje wszystkich obowiązkowych płatności | Wysokość zaległości, nowe składki i podatki oraz realną nadwyżkę na ratę układową |
| Firma ma zlecenia, ale długi są źle rozłożone w czasie | Układ może dostosować terminy spłat do zdolności generowania gotówki | Marżę, sezonowość, portfel zamówień i wiarygodność prognoz |
Formalna restrukturyzacja nie zawsze jest jednak pierwszym wyborem. Przy jednym wierzycielu i realnej możliwości spłaty wystarczająca może być ugoda. Jeżeli przedsiębiorstwo trwale generuje stratę i nie ma środków nawet na bieżące zobowiązania, trzeba równolegle przeanalizować wariant upadłościowy.
Kiedy restrukturyzacja może nie być właściwym rozwiązaniem?
- działalność nie ma realnej perspektywy odzyskania rentowności,
- przedsiębiorca nie jest w stanie finansować nowych zobowiązań,
- brakuje pełnej listy wierzycieli, umów, zabezpieczeń i egzekucji,
- plan opiera się wyłącznie na niepotwierdzonym wzroście sprzedaży,
- celem jest jedynie odsunięcie egzekucji, bez działań naprawczych,
- źródło dochodu zanikło, a dalsze prowadzenie firmy zwiększa stratę.
W takim przypadku warto porównać konsekwencje obu ścieżek: restrukturyzacji i upadłości firmy.
Jakie długi JDG mogą zostać objęte układem?
Układ obejmuje co do zasady wierzytelności powstałe przed właściwą datą graniczną określoną w postępowaniu. W przypadku JDG znaczenie mogą mieć zarówno zobowiązania zaciągnięte w związku z działalnością, jak i inne wierzytelności osobiste wobec tego samego przedsiębiorcy. Każdą sprawę trzeba jednak sprawdzić z uwzględnieniem ustawowych wyłączeń i treści umów.
W praktyce analiza może obejmować między innymi:
- kredyty i pożyczki,
- zobowiązania wobec dostawców i podwykonawców,
- leasingi oraz inne umowy finansowania,
- zaległości podatkowe,
- zaległości wobec ZUS,
- czynsze i zobowiązania z umów najmu,
- wierzytelności zabezpieczone na majątku przedsiębiorcy,
- wybrane zobowiązania niezwiązane bezpośrednio z działalnością.
Od 23 sierpnia 2025 r. wierzytelności zabezpieczone między innymi hipoteką, zastawem lub przewłaszczeniem na zabezpieczenie są co do zasady obejmowane układem. Nie oznacza to jednak dowolności w kształtowaniu warunków spłaty. Propozycje muszą uwzględniać pozycję wierzyciela, wartość zabezpieczenia i kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli.
Układ nie obejmuje wszystkich roszczeń. Ustawowe wyjątki dotyczą między innymi wierzytelności alimentacyjnych, określonych rent, roszczeń o wydanie mienia i zaniechanie naruszania praw. Wierzytelności ze stosunku pracy mogą zostać objęte układem za zgodą pracownika.
Ważne: zobowiązania powstałe po dniu układowym nie są objęte układem. Przedsiębiorca powinien regulować je na bieżąco. Restrukturyzacja starych długów nie daje prawa do tworzenia nowych zaległości.
Czy restrukturyzacja JDG obejmuje ZUS i podatki?
Zobowiązania wobec ZUS mogą zostać objęte układem, ale ustawa ogranicza sposób ich restrukturyzacji. Mogą zostać odroczone albo rozłożone na raty; nie można po prostu zaproponować ich częściowego umorzenia na zasadach stosowanych wobec typowego wierzyciela handlowego.
Zaległości podatkowe również mogą być uwzględnione w restrukturyzacji, lecz propozycje dla wierzycieli publicznoprawnych wymagają sprawdzenia przepisów o pomocy publicznej i specyfiki konkretnej należności. Dlatego ZUS i urząd skarbowy należy wykazać już na etapie pełnej listy wierzycieli, a nie dopiero przed głosowaniem.
Czy restrukturyzacja chroni prywatny majątek właściciela JDG?
Restrukturyzacja może ograniczyć ryzyko egzekucji i stworzyć warunki do zachowania majątku, ale nie tworzy automatycznej „tarczy” oddzielającej majątek prywatny od firmowego. Właściciel JDG pozostaje dłużnikiem. Skutek ochronny wynika z konkretnego postępowania, objęcia danej wierzytelności układem i etapu, na którym znajduje się sprawa.
W postępowaniu o zatwierdzenie układu ochrona nie powstaje już w chwili podpisania umowy z doradcą. Kluczowe jest obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Od tego momentu stosowane są przepisy ograniczające egzekucję oraz wypowiadanie określonych umów. Sąd może jednak uchylić skutki obwieszczenia, jeżeli prowadzą do pokrzywdzenia wierzycieli.
Jeżeli przedsiębiorca pozostaje w małżeństwie, trzeba dodatkowo przeanalizować ustrój majątkowy, datę i sposób powstania zobowiązań, zgody małżonka oraz ustanowione zabezpieczenia. Nie da się rzetelnie ocenić odpowiedzialności małżonka na podstawie samego faktu prowadzenia JDG.
Więcej o ryzyku majątkowym po drugiej stronie decyzji przeczytasz w artykule: upadłość JDG a majątek prywatny przedsiębiorcy.
Jakie rodzaje restrukturyzacji są dostępne dla JDG?
Właściciel JDG może skorzystać z tych samych czterech rodzajów postępowań restrukturyzacyjnych, które są dostępne dla innych przedsiębiorców. Wybór nie powinien zależeć wyłącznie od szybkości procedury. Liczą się również: udział wierzytelności spornych, rodzaj zabezpieczeń, liczba egzekucji, struktura wierzycieli oraz zakres potrzebnych zmian operacyjnych.
| Postępowanie | Kiedy może być rozważane? | Najważniejsza cecha |
|---|---|---|
| Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) | Gdy udział wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nie przekracza ustawowego limitu 15% | Dłużnik wybiera nadzorcę układu, a głosowanie jest organizowane poza sądem; sąd zatwierdza przyjęty układ |
| Przyspieszone postępowanie układowe | Gdy wierzytelności sporne nie przekraczają 15%, ale potrzebne jest postępowanie otwierane przez sąd | Uproszczony tryb sporządzenia i zatwierdzenia spisu wierzytelności |
| Postępowanie układowe | Gdy udział wierzytelności spornych przekracza 15% | Pełniejsze postępowanie sądowe pozwalające rozpoznać bardziej sporną strukturę zadłużenia |
| Postępowanie sanacyjne | Gdy sama zmiana terminów spłat nie wystarczy i potrzebne są głębokie działania naprawcze | Najszerszy zakres działań sanacyjnych, ale też większa ingerencja w zarządzanie przedsiębiorstwem |
W praktyce mikroprzedsiębiorcy często rozważają PZU, ponieważ pozwala ono zachować bieżące zarządzanie działalnością pod nadzorem nadzorcy układu i ograniczyć udział sądu do niezbędnych rozstrzygnięć. Nie jest jednak rozwiązaniem właściwym dla każdej JDG. Więcej o tej procedurze znajdziesz w poradniku: postępowanie o zatwierdzenie układu — wymagania, terminy i błędy.
Jak przebiega restrukturyzacja JDG krok po kroku?
1. Diagnoza zadłużenia i bieżącej płynności
Najpierw trzeba ustalić pełną listę wierzycieli, kwoty i terminy wymagalności, zabezpieczenia, postępowania sądowe oraz egzekucje. Równolegle przygotowuje się realistyczny rachunek przepływów pieniężnych. Sam wykaz zaległości nie wystarczy — kluczowe jest źródło finansowania działalności i przyszłych rat układowych.
2. Ocena rentowności i wybór środków naprawczych
Analiza powinna wskazać przyczyny kryzysu oraz działania, które je usuną. Może chodzić między innymi o zmianę cen, rezygnację z nierentownych zleceń, sprzedaż zbędnych aktywów, poprawę ściągalności należności, ograniczenie kosztów stałych albo zmianę warunków kluczowych umów.
3. Wybór właściwego postępowania
Dopiero po uporządkowaniu danych można dobrać tryb. O wyborze decydują między innymi udział wierzytelności spornych, pilność ochrony, zabezpieczenia, zakres konfliktu z wierzycielami oraz to, czy przedsiębiorca jest w stanie nadal samodzielnie zarządzać firmą.
4. Przygotowanie propozycji układowych i dokumentów
Propozycje mogą przewidywać między innymi odroczenie terminu płatności, rozłożenie zobowiązań na raty lub zmniejszenie ich wysokości. Warunki mogą różnić się pomiędzy prawidłowo wyodrębnionymi grupami wierzycieli.
Po zmianach obowiązujących od 2025 r. istotnym dokumentem jest również test zaspokojenia. Porównuje on sytuację wierzycieli w układzie z alternatywnymi scenariuszami, w tym z upadłością. Wymaga także wyceny przedsiębiorstwa przy założeniu kontynuowania działalności oraz wyceny majątku w scenariuszu upadłościowym.
Szczegółowe omówienie zmian znajdziesz w artykule: nowelizacja Prawa restrukturyzacyjnego — najważniejsze zasady.
5. Uzyskanie ochrony przewidzianej dla danego trybu
W PZU nadzorca układu może dokonać w KRZ obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego po przygotowaniu wymaganych spisów i wstępnego planu restrukturyzacyjnego. Dopiero formalne obwieszczenie uruchamia ochronę przewidzianą ustawą. Jej zakres należy oceniać w odniesieniu do konkretnej wierzytelności, egzekucji i umowy.
6. Głosowanie wierzycieli
Wierzyciele otrzymują dokumenty pozwalające ocenić propozycje oraz możliwość wykonania układu. W PZU głosy zbiera nadzorca układu za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Sam brak odpowiedzi wierzyciela nie oznacza głosu „za”. Do przyjęcia układu potrzebne są większości przewidziane w ustawie.
7. Zatwierdzenie układu przez sąd
Przyjęcie układu przez wierzycieli nie kończy procedury. Sąd bada jego zgodność z prawem, wykonalność oraz ochronę interesów wierzycieli. Dopiero prawomocnie zatwierdzony układ wiąże uczestników w zakresie wynikającym z przepisów.
8. Wykonywanie układu
Po zatwierdzeniu przedsiębiorca realizuje raty i pozostałe obowiązki zgodnie z treścią układu. Jednocześnie musi prowadzić działalność tak, aby regulować nowe zobowiązania. Niewykonywanie układu może doprowadzić do jego uchylenia.
Jakie dokumenty przygotować przed analizą restrukturyzacji JDG?
Komplet dokumentów skraca analizę i ogranicza ryzyko pominięcia wierzyciela lub zabezpieczenia. Na pierwszym etapie warto przygotować:
- aktualny wydruk z CEIDG,
- KPiR, ewidencję przychodów albo księgi rachunkowe, zależnie od sposobu rozliczeń,
- zestawienie przychodów, kosztów i wyniku za ostatnie miesiące,
- listę wszystkich wierzycieli z kwotami, terminami wymagalności i informacją o sporach,
- umowy kredytu, leasingu, pożyczki, najmu i inne umowy kluczowe dla działalności,
- zestawienie zaległości wobec ZUS i urzędu skarbowego,
- pisma z sądów, od komorników i organów egzekucyjnych,
- wykaz majątku wraz z informacją o hipotekach, zastawach i przewłaszczeniach,
- listę należności od klientów i ocenę ich ściągalności,
- prognozę przepływów pieniężnych na najbliższe tygodnie i miesiące,
- informacje o poręczeniach oraz majątku wspólnym małżonków, jeżeli mają znaczenie dla sprawy.
Ile trwa restrukturyzacja JDG?
Nie ma jednego czasu właściwego dla każdej restrukturyzacji. PZU jest zwykle krótsze od postępowań sądowych, ale wymaga wcześniejszego przygotowania danych, dokumentów i propozycji układowych. Po obwieszczeniu o ustaleniu dnia układowego dłużnik ma cztery miesiące na złożenie do sądu wniosku o zatwierdzenie układu; jeżeli tego nie zrobi, postępowanie umarza się z mocy prawa, a skutki obwieszczenia wygasają.
Postępowania otwierane przez sąd mogą trwać dłużej, szczególnie gdy występują spory, liczni wierzyciele albo potrzeba głębokich działań naprawczych. Czym innym jest czas dojścia do zatwierdzenia układu, a czym innym okres jego wykonywania — spłata może zostać rozłożona na kilka lat.
Ile kosztuje restrukturyzacja jednoosobowej firmy?
Koszt zależy od trybu postępowania, liczby wierzycieli, wartości i rodzaju zadłużenia, skali sporów, zabezpieczeń oraz jakości dokumentacji. Nie ma jednej rzetelnej ceny odpowiedniej dla każdej JDG.
W budżecie należy uwzględnić w szczególności:
- wynagrodzenie nadzorcy układu, nadzorcy sądowego albo zarządcy,
- opłaty sądowe i wydatki postępowania,
- przygotowanie wycen potrzebnych do testu zaspokojenia,
- uporządkowanie księgowości i danych finansowych,
- wsparcie prawne, finansowe lub podatkowe, jeżeli wymaga go sprawa,
- koszty wdrożenia działań naprawczych.
Przed podpisaniem umowy warto poprosić o pisemne wskazanie zakresu prac, składników wynagrodzenia i kosztów dodatkowych. Więcej informacji znajdziesz w analizie: koszty postępowania restrukturyzacyjnego.
Restrukturyzacja JDG w praktyce — przykład przedsiębiorcy
W jednej ze spraw prowadzonych przez PF Restrukturyzacje przedsiębiorca z branży remontowo-budowlanej miał 199 212,16 zł zobowiązań objętych układem. Przyjęte rozwiązania pozwoliły zredukować zobowiązania o 62 412,79 zł, czyli o ponad 31%, a pozostałe należności rozłożyć na raty. Wierzytelności publicznoprawne zostały rozłożone na 36 miesięcy, a prywatnoprawne na 60 miesięcy.
Ten przykład pokazuje, że układ powinien być dopasowany do struktury wierzycieli i możliwości finansowych działalności. Nie jest jednak obietnicą takiego samego wyniku w innej sprawie. Szczegóły opisuje historia restrukturyzacji przedsiębiorcy z branży remontowo-budowlanej.
Restrukturyzacja czy upadłość JDG — co wybrać?
Restrukturyzacja jest rozwiązaniem dla przedsiębiorcy, którego działalność ma ekonomiczne podstawy do dalszego funkcjonowania i może wykonać układ. Upadłość staje się realnym wariantem, gdy firma nie ma perspektywy odzyskania zdolności do regulowania bieżących zobowiązań albo propozycje dla wierzycieli byłyby niewykonalne.
| Pytanie | Restrukturyzacja | Upadłość |
|---|---|---|
| Główny cel | Zawarcie układu i kontynuowanie działalności | Zaspokojenie wierzycieli w postępowaniu upadłościowym |
| Warunek ekonomiczny | Realna możliwość wykonywania bieżących płatności i układu | Niewypłacalność uzasadniająca ogłoszenie upadłości |
| Dalsze prowadzenie firmy | Co do zasady zakładane i potrzebne do wykonania układu | Zależy od decyzji syndyka i celu postępowania |
| Majątek | Celem może być jego zachowanie dzięki układowi i naprawie działalności | Co do zasady służy zaspokojeniu wierzycieli w ramach masy upadłości |
Nie należy wybierać ścieżki wyłącznie na podstawie oczekiwania „ochrony przed komornikiem”. Decyzja powinna wynikać z porównania przepływów pieniężnych, wartości majątku, poziomu zaspokojenia wierzycieli oraz ryzyk osobistych przedsiębiorcy.
Podsumowanie: od czego zacząć restrukturyzację JDG?
Zacznij od liczb, a nie od wyboru nazwy postępowania. Przygotuj pełną listę wierzycieli, zabezpieczeń i egzekucji, policz bieżącą rentowność oraz określ, jaką miesięczną kwotę firma może rzeczywiście przeznaczyć na układ. Dopiero na tej podstawie można odpowiedzialnie porównać PZU, postępowanie sądowe, ugodę i wariant upadłościowy.
Jeśli działalność nadal ma klientów i potencjał do generowania gotówki, ale stare zadłużenie blokuje jej funkcjonowanie, restrukturyzacja firmy może pozwolić uporządkować zobowiązania i kontynuować biznes na warunkach możliwych do wykonania.
Potrzebujesz oceny sytuacji swojej JDG? Przygotuj listę wierzycieli, ostatnie wyniki finansowe i informacje o egzekucjach, a następnie zgłoś firmę do wstępnej analizy.
Najczęściej zadawane pytania dotyczące upadłości BDC Development
Tak. Brak pracowników nie wyklucza restrukturyzacji. Liczy się status przedsiębiorcy, jego sytuacja finansowa oraz możliwość zawarcia i wykonania układu.
Tak, ponieważ kontynuacja działalności zwykle stanowi źródło wykonania układu. Zakres samodzielnego zarządzania zależy jednak od rodzaju postępowania. W PZU przedsiębiorca co do zasady nadal prowadzi firmę pod nadzorem nadzorcy układu, natomiast w sanacji ingerencja w zarząd jest znacznie większa.
Nie. Samo podpisanie umowy nie uruchamia ustawowej ochrony. W PZU kluczowe jest obwieszczenie w KRZ, a w pozostałych trybach — właściwe postanowienie sądu i przepisy dotyczące skutków danego postępowania.
Nie. Układ może przewidywać redukcję części zobowiązań, ale może też polegać wyłącznie na odroczeniu płatności, rozłożeniu długu na raty lub połączeniu kilku rozwiązań. W przypadku zobowiązań wobec ZUS dopuszczalne są jedynie odroczenie albo raty.
Tak, ale sposób potraktowania konkretnej wierzytelności zależy od treści umowy, zabezpieczeń, wartości ich przedmiotu i propozycji układowych. Po zmianach z 2025 r. także wierzytelności zabezpieczone są co do zasady objęte układem, przy zachowaniu ustawowej ochrony interesów wierzyciela.
Nie. Zawieszenie lub wykreślenie działalności z CEIDG nie powoduje wygaśnięcia zobowiązań właściciela. Może też zmienić dostępne ścieżki prawne, dlatego decyzję o zamknięciu firmy warto poprzedzić analizą restrukturyzacji i upadłości.
W PZU przedsiębiorca musi zawrzeć umowę z licencjonowanym doradcą restrukturyzacyjnym, który pełni funkcję nadzorcy układu. Przygotowanie danych przez właściciela jest niezbędne, ale ustawowych czynności nadzorcy nie można zastąpić samodzielnym działaniem.
Źródła
- Prawo restrukturyzacyjne — tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 533
- Ustawa z 25 lipca 2025 r. zmieniająca Prawo restrukturyzacyjne, Dz.U. 2025 poz. 1085
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani finansowej. Dobór postępowania i skutki restrukturyzacji zależą od okoliczności konkretnej sprawy.
